به گزارش خبرنگار مهر، سید مسعود خاتمی، در نشست خبری پنجمین کنگره ملی تروما با اشاره به قرار گرفتن ایران در شمار ۸ تا ۱۰ کشور حادثه‌خیز جهان، اظهار داشت: کشور ما به دلیل تنوع اقلیمی و شرایط جغرافیایی، با طیف گسترده‌ای از حوادث و مخاطرات از جمله زلزله، سیل و سوانح مختلف مواجه است و همین مسئله ضرورت توجه جدی به مدیریت بحران و کاهش خطر حوادث را نشان می‌دهد.
وی با تأکید بر اینکه بسیاری از حوادث، دست‌کم از نظر میزان خسارات و تلفات، قابلیت پیشگیری و کنترل دارند، افزود: برای مثال، با شناسایی و بررسی صحیح مسیرهای عبور سیلاب می‌توان از بروز خسارات گسترده جلوگیری کرد یا دست‌کم میزان آسیب‌ها را کاهش داد. در حوزه زلزله نیز اگرچه پیش‌بینی دقیق زمان وقوع امکان‌پذیر نیست، اما با آمادگی قبلی و اطلاع‌رسانی مناسب می‌توان تلفات را به میزان قابل‌توجهی کاهش داد.
خاتمی برای تبیین اهمیت آمادگی پیش از وقوع حوادث، به مقایسه زلزله بم و زلزله لرستان اشاره کرد و گفت: در بررسی‌هایی که در آن زمان انجام دادم، میزان تخریب خانه‌ها در زلزله لرستان تقریباً با زلزله بم قابل مقایسه بود، اما تفاوت چشمگیری در تعداد تلفات وجود داشت؛ به‌طوری‌که در زلزله بم چند ده هزار نفر جان خود را از دست دادند، در حالی که تلفات زلزله لرستان به چند ده نفر محدود شد.
وی ادامه داد: یکی از دلایل این تفاوت، اطلاع‌رسانی و هشدار به‌موقع به مردم در زلزله لرستان بود؛ به‌گونه‌ای که نیروهای انتظامی از بعدازظهر در منطقه حضور پیدا کردند و از مردم خواستند محل را تخلیه کنند. البته در جریان این حادثه، یک مراسم عروسی نیز برگزار شده بود که حاضران آن از هشدارها مطلع نشده بودند و جان خود را از دست دادند؛ در مقابل، زلزله بم در ساعات اولیه صبح و زمانی رخ داد که بسیاری از مردم در خواب بودند.
خاتمی با بیان اینکه مدیریت حوادث به چهار مرحله پیش‌بینی، پیشگیری، مقابله با حادثه و اقدامات پس از حادثه تقسیم می‌شود، یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشور را سوانح جاده‌ای دانست و تصریح کرد: آمار تلفات جاده‌ای ایران در مقایسه با آمارهای بین‌المللی بسیار نگران‌کننده است؛ به‌گونه‌ای که حتی ارائه این آمارها در مجامع بین‌المللی دشوار است.
وی با تأکید بر اینکه بخش قابل‌توجهی از سوانح جاده‌ای با اقدامات پیشگیرانه قابل کنترل است، گفت: اصلاح وضعیت جاده‌ها، ارتقای آموزش رانندگان و استانداردسازی خودروها از جمله اقداماتی است که می‌تواند در کاهش تصادفات و تلفات ناشی از آن مؤثر باشد.
خاتمی افزود: نباید پیامدهای تصادفات را تنها به آمار جان‌باختگان محدود کرد؛ چراکه هر حادثه رانندگی می‌تواند زندگی یک خانواده را تحت تأثیر قرار دهد و با از دست رفتن سرپرست خانواده، مشکلات اجتماعی و اقتصادی متعددی برای بازماندگان ایجاد کند. بنابراین، باید تمام ظرفیت‌ها برای پیشگیری از این حوادث و کاهش تلفات به کار گرفته شود.
وی به فعالیت قطب علمی مرتبط با این حوزه اشاره کرد و گفت: این قطب سال‌هاست تشکیل شده و مرکز آن نیز در وزارت بهداشت و در دانشگاه علوم پزشکی بقیه‌الله مستقر است. با وجود ظرفیت‌های علمی موجود، انتظار می‌رفت وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های مختلف حمایت بیشتری از فعالیت‌های این مجموعه داشته باشند.
خاتمی با اشاره به وجود بیش از ۵۰ قطب علمی در کشور اظهار کرد: برخی از این قطب‌ها در برگزاری همایش‌ها و اجرای برنامه‌های علمی از حمایت مالی و پشتیبانی مناسبی برخوردارند، اما قطب مورد اشاره از این نظر با محدودیت‌هایی مواجه است؛ در حالی که فعالیت‌های آن می‌تواند برای دستگاه‌های اجرایی نیز دستاورد و ارزش افزوده ایجاد کند.
وی با بیان اینکه در دوره وزارت بهداشت وزرای مختلف را در جریان ضرورت توجه به این موضوع قرار داده است، ادامه داد: از زمان وزارت دکتر نمکی و پیش از آن، این موضوع را با مسئولان مربوطه مطرح کرده‌ام و حتی در مقطعی بر ضرورت تشکیل ستادی ویژه در وزارت بهداشت برای مقابله جدی با کرونا تأکید داشتم. این موضوع را با دکتر عین‌اللهی نیز در میان گذاشتم و امیدوارم مسئولان و دستگاه‌های مرتبط توجه بیشتری به این ظرفیت‌ها داشته باشند.
خاتمی بار دیگر بر ضرورت همکاری دستگاه‌های مسئول برای کاهش تلفات حوادث و سوانح تأکید کرد و گفت: با برنامه‌ریزی، پیش‌بینی، پیشگیری و حمایت از ظرفیت‌های علمی و اجرایی کشور می‌توان میزان تلفات را به حداقل رساند.
خاتمی با اشاره به اهمیت اصلاح فرهنگ رانندگی و نقش رفتار رانندگان در بروز حوادث اظهار کرد: موضوع فرهنگ رانندگی و نحوه رانندگی از مسائل مهم در کاهش حوادث است و باید در کنار اصلاح زیرساخت‌ها و وضعیت معابر شهری، برای ارتقای رفتار ترافیکی رانندگان نیز برنامه‌ریزی شود.
وی با اشاره به نوآوری‌های کنگره امسال گفت: یکی از محورهای شاخص و نوآورانه کنگره امسال، موضوع هوش مصنوعی است که تلاش شده از این ظرفیت به شکلی استفاده شود که بتوان از آن نتایج علمی و کاربردی استخراج کرد. همچنین در انتخاب موضوعات سخنرانی‌ها تلاش شده است مطالب جدید و نوآورانه ارائه شود؛ هرچند در کنار موضوعات تازه، مباحث و مسائل پیشین حوزه تروما نیز مورد توجه قرار گرفته‌اند.
عضو قطب علمی تروما کشور در پاسخ به پرسشی درباره پیامدهای بلندمدت تروما و آسیب‌های جسمی و روانی ناشی از حوادث، از جمله قطع عضو و معلولیت، اظهار کرد: متأسفانه تروما در کشور ما با خسارت‌های بسیار زیادی همراه است و نباید تصور کرد که با انجام اقدامات اورژانسی و درمان اولیه در بیمارستان، پرونده آسیب‌دیدگان بسته می‌شود.
وی با بیان اینکه آثار حوادث ممکن است سال‌ها با فرد و خانواده او باقی بماند، افزود: وقتی یک فرد فعال در جامعه بر اثر حادثه جان خود را از دست می‌دهد، جامعه نیروی انسانی خود را از دست داده است؛ از سوی دیگر، اگر فرد زنده بماند اما دچار معلولیت شود، هزینه‌های ناشی از معلولیت، مراقبت و درمان او بسیار سنگین خواهد بود.
خاتمی ادامه داد: در بررسی هزینه‌های ناشی از تروما باید مجموعه خسارت‌ها را در نظر گرفت؛ از هزینه‌های بیمارستانی و درمانی گرفته تا فشار اقتصادی واردشده به خانواده، ازکارافتادگی فرد و خسارت‌هایی که به جامعه تحمیل می‌شود. مجموع این هزینه‌ها رقم بسیار بزرگی را تشکیل می‌دهد و به همین دلیل باید از همه ظرفیت‌ها برای کاهش حوادث و پیامدهای آن استفاده کنیم.
وی با تأکید بر ضرورت همکاری میان دستگاه‌های مسئول در حوزه پیشگیری از حوادث گفت: در این زمینه تنها نهادهای بهداشت و درمان مسئول نیستند، بلکه پلیس، هلال‌احمر، راهداری و سایر دستگاه‌های مرتبط نیز نقش مهمی دارند. جلسات هماهنگی و برنامه‌ریزی میان این مجموعه‌ها برگزار می‌شود و امیدواریم با همکاری بیشتر دستگاه‌ها بتوان اقدامات مؤثرتری برای پیشگیری از حوادث و کاهش آسیب‌های ناشی از آن انجام داد.
عضو قطب علمی تروما کشور همچنین با اشاره به اهمیت پیشگیری از حوادث قابل اجتناب بیان کرد: باید توجه کنیم که بسیاری از حوادث اساساً قابل پیشگیری هستند و اگر اقدامات لازم در زمان مناسب انجام شود، می‌توان از تحمیل خسارت‌های سنگین جسمی، روانی و اقتصادی به افراد و جامعه جلوگیری کرد.
ضرورت استفاده از تجربیات دوران جنگ در مدیریت تروما
خاتمی در ادامه با اشاره به پیامدهای بلندمدت جنگ و آسیب‌های ناشی از آن گفت: کشور ما تجربه گسترده‌ای در مواجهه با آسیب‌های ناشی از جنگ دارد و انتظار می‌رفت بیش از این از تجربیات متخصصان و مجموعه درمانی کشور در این حوزه استفاده شود.
وی افزود: جانبازان، به‌ویژه افرادی که در معرض عوامل شیمیایی قرار گرفته‌اند، همچنان با عوارض و مشکلات ناشی از آسیب‌های دوران جنگ مواجه هستند. این موضوع نشان می‌دهد که پایان یافتن یک حادثه به معنای پایان پیامدهای آن نیست و نظام سلامت باید سال‌ها پس از وقوع حادثه نیز مسئولیت درمان و مراقبت از آسیب‌دیدگان را دنبال کند.
خاتمی با اشاره به نقش بدنه نظام سلامت در دوران جنگ و پس از آن اظهار کرد: نظام بهداشت و درمان کشور هم در زمان جنگ و هم در سال‌های پس از آن درگیر ارائه خدمات درمانی به آسیب‌دیدگان بوده است و این روند تا امروز نیز ادامه دارد.
وی با بیان اینکه انتظار می‌رود از ظرفیت علمی متخصصان بیشتر استفاده شود، گفت: اعضای هیئت علمی و متخصصان حوزه‌های مختلف، از جمله روان‌شناسی، کشور تجربیات ارزشمندی دارند و مقالات و پژوهش‌های متعددی در این زمینه ارائه کرده‌اند؛ اما انتظار ما این است که این تجربیات و دستاوردهای علمی بیش از گذشته در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌های اجرایی مورد استفاده قرار گیرد.
لزوم مستندسازی علمی آثار تسلیحات در مناطق آسیب‌دیده
عضو قطب علمی تروما کشور همچنین با اشاره به آسیب‌های ناشی از جنگ‌های اخیر و حملات صورت‌گرفته به مناطق جنوبی کشور گفت: درباره برخی حملات، از جمله استفاده از بمب‌های فسفری و حمله به یک مجموعه ورزشی در جنوب کشور، متخصصان و پژوهشگرانی به بررسی علمی موضوع پرداخته‌اند.
وی با اشاره به اقدامات پژوهشی انجام‌شده در این زمینه توضیح داد: برخی متخصصان با حضور در مناطق آسیب‌دیده، بررسی‌های میدانی و نمونه‌برداری انجام داده و نتایج مطالعات خود را در قالب مقاله علمی مستند کرده‌اند.
