به گزارش خبرگزاری مهر، شهرام رفیعی‌فر، روز سه شنبه در آیین اختتامیه «نشان تلاش درفرهنگ سلامت» که در دانشکده علوم اجتماعی علامه طباطبایی برگزار شد، با تأکید بر نقش کلیدی خودمراقبتی در ارتقای سلامت شهروندان، اظهار داشت: سلامت نتیجه همکاری مشترک مردم، دولت و بخش بازار است و قدرت آن باید به‌طور عادلانه میان همه افراد جامعه توزیع شود.
وی با اشاره به اهمیت دسترسی آزاد و مستمر به اطلاعات، افزود: طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت، خودمراقبتی توانایی افراد برای ارتقای سلامت، حفظ آن و مقابله با مشکلات با یا بدون همراهی کارکنان نظام سلامت است.
رفیعی فر تأکید کرد: خودمراقبتی بدون دانش و آگاهی و آموزش مستمر شکل نمی‌گیرد.
وی با بیان اینکه بخش بزرگی از مراقبت‌های سلامت در حوزه خودمراقبتی قرار می‌گیرد، گفت: برآوردها نشان می‌دهد ۲۵ تا ۸۵ درصد مراقبت‌ها در این حوزه است.
رفیعی فر افزود: اگرچه مراجعات مستقیم مردم به نظام سلامت در سال محدود است، اما ۱۰۰ درصد مردم در تمامی لحظات زندگی خود با موضوع خودمراقبتی درگیر هستند.
وی تأکید کرد: تقویت خودمراقبتی باعث افزایش اختیار مردم و کاهش هزینه‌های نظام سلامت می‌شود.
مدیرکل دفتر ارتقای سلامت وزارت بهداشت با اشاره به نقش سبک زندگی در پیشگیری از بیماری‌ها، گفت: بخش بزرگی از سرطان‌ها با اصلاح سبک زندگی قابل پیشگیری هستند.
وی خاطرنشان کرد: خودمراقبتی تنها به رفتارهای ساده محدود نمی‌شود، بلکه طیفی از اقدامات از اصلاح سبک زندگی تا مراقبت‌های پس از جراحی را شامل می‌شود.
رفیعی فر با تأکید بر اینکه خودمراقبتی نباید صرفاً یک مسئولیت فردی باشد، افزود: الگوی مورد توجه سازمان جهانی بهداشت، علاوه بر توانمندسازی افراد، شامل مؤلفه‌هایی همچون پاسخگویی، شفافیت و ایجاد محیط توانمندساز نیز می‌شود. لذا دولت‌ها موظفند شرایط دسترسی عادلانه به گزینه‌های سالم و اطلاعات شفاف را فراهم کنند.
وی با اشاره به ضرورت تقویت سواد سلامت در سطوح مختلف آموزشی گفت: آموزش سلامت باید در تمام دوران تحصیل در نظام آموزش و پرورش مورد توجه قرار گیرد و دانش‌آموزان در کنار مدارک تحصیلی، «دیپلم سلامت» نیز دریافت کنند.
مدیرکل دفتر ارتقای سلامت وزارت بهداشت با اشاره به تجربه پاندمی کرونا و بحران‌های جهانی، خاطرنشان کرد: اهمیت خودمراقبتی در بحران‌ها بیش از پیش نمایان شد، اما این رویکرد نباید به شرایط بحرانی محدود شود و مردم باید در زندگی روزمره نیز به‌عنوان خالقان سلامت خود نقش فعال‌تری داشته باشند.
وی، از مزایای توسعه خودمراقبتی از جمله توانمندسازی افراد، کاهش تقاضای درمانی غیرضروری و بهبود پیامدهای سلامت یاد کرد و گفت: هدف نهایی، دستیابی جامعه به سطح بالاتری از سلامت و ارتقای سرمایه سلامت است.
اباذر اشتری، دبیر جشنواره نشان تلاش در فرهنگ سلامت و عضو هیات موسسه مطالعات فرهنگی، اجتماعی نیز افزود: مهم‌ترین وظیفه علم، به‌ویژه در حوزه علوم انسانی، صرفاً تولید علم نیست، بلکه صورت‌بندی و تبیین مسائل و پدیده‌های جامعه است.
وی افزود: یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که امروز در جامعه ما نیازمند گفتگو و تبیین است، مسئولیت اجتماعی است.
عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی با اشاره به شکل‌گیری ایده برگزاری این جشنواره به نام دکتر صدیقه اعتمادسعید، اظهار داشت: پس از درگذشت این استاد در سال ۱۴۰۳، با بررسی فعالیت‌های چند دهه پایانی زندگی ایشان در حوزه ترویج فرهنگ علم و سلامت، به این نتیجه رسیدیم که ایشان مصداقی از مسئولیت اجتماعی در ترویج فرهنگ سلامت عمومی و اجتماعی هستند.
وی با اشاره به فعالیت‌های دبیرخانه نشان فرهنگ سلامت در مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی، گفت: در مجموع ۱۰۳ اثر به دبیرخانه رسید که ۸۱ اثر از نظر مستندات کامل بوده و امکان ورود به مرحله پالایش اولیه را داشتند.
اشتری تشریح کرد: شورای سیاست‌گذاری پس از جلسات متعدد، ۲۳ اثر را واجد شرایط ورود به مرحله داوری دانست و در نهایت ۱۱ اثر به مرحله نهایی رسیدند. از میان این آثار، سه اثر رتبه کسب کرده و تندیس، لوح تقدیر و کمک مالی دریافت می‌کنند.
وی همچنین افزود: علاوه بر آثار برگزیده، یک اثر نیز به پاس فعالیت در مناطق محروم مورد تقدیر قرار می‌گیرد که این اقدام بخشی از اهداف جشنواره است.
عضو هیئت علمی مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی با تبیین چشم‌انداز این رویداد، گفت: برای تداوم این جشنواره دست‌کم یک برنامه ۱۰ ساله در نظر گرفته‌ایم. در سه سال نخست، آثار در سطح ملی بررسی می‌شوند و در سه سال بعد، دامنه جشنواره به کشورهای منطقه و فارسی‌زبان گسترش می‌یابد.
وی تاکید کرد: در سه سال پایانی نیز هدف ما برگزاری این جشنواره در سطح بین‌المللی خواهد بود.
اشتری در پایان با اشاره به اینکه هدف اصلی جشنواره صورت‌بندی مفهوم مسئولیت اجتماعی در قالب ترویج فرهنگ سلامت است، افزود: این مسیر به حوزه سلامت محدود نخواهد ماند و در آینده موضوعاتی همچون محیط زیست (با محوریت درختکاری و مدیریت منابع آب) و میراث فرهنگی نیز در دستور کار فعالیت‌های مرتبط با مسئولیت اجتماعی قرار خواهد گرفت.
تبدیل مسئله سلامت به یک گفتمان عمومی در نهاد آموزش عالی
وحید شالچی، معاون فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، با اشاره به چندجانبه‌ای بودن مسئله سلامت، گفت: سلامت حاصل مجموعه شرایط اجتماعی است و به همین دلیل، تلاش در جهت ارتقای سلامت باید تلاشی باشد که مجموعه این شرایط را در نظر بگیرد و سلامت یک مسئولیت جمعی است که همه نهادهای اجتماعی به همه افراد و از جمله دانشگاه‌ها باید درگیر آن باشند و آینده هر کشوری هم به همین موضوع سلامت مرتبط است.
وی افزود: ما برای ساختن یک زندگی سالم نیاز به این داریم که شرایط زندگی سالم فراهم بشود و زندگی سالم وابسته به مجموعه متغیرهای جامعه است که یکی از آنها سرمایه اجتماعی است و سلامت در جامعه‌ای ارتقاء پیدا می‌کند که در آن اعتماد اجتماعی، مشارکت و همبستگی‌های اجتماعی، روابط اجتماعی ارزشمند و حمایت‌های اجتماعی وجود داشته باشد و مجموعه جامعه در قبال مجموعه افراد احساس وظیفه کند. یعنی همچنان که بیماری فقط مسئله یک فرد و یک خانواده نیست، ایجاد شرایط زندگی سالم، فقط مسئولیت یک فرد و یک خانواده نیست و همه جامعه در قبال دسترسی به تغذیه سالم برای همه افراد مسئولیت دارند. همه جامعه مسئولیت دارند تا به شکل‌گیری یک شرایط عادلانه در آموزش، بهداشت، ورزش و همه ساحت‌های جامعه کمک کنند.
شالچی با اشاره به ابتکار همسر دکتر اعتمادسعید در طراحی و حمایت از ایجاد نشان تلاش در فرهنگ سلامت، گفت: ما در حوزه سلامت نیازمند به یک تغییر نگاه از جمله گذر از توصیه و رسیدن به توانمندسازی هستیم و به جای نگاه از بالا به پایین، باید تلاش کنیم تا مشارکت اجتماعی را افزایش دهیم.
وی تأکید کرد: نهاد آموزش عالی و مشخصا مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی این اراده را دارد که نقش میانجی خود را در تبدیل مسئله سلامت به یک گفتمان عمومی ایفا کند.
چهار جایزه برای چهار فعال در ترویج فرهنگ سلامت
نشان تلاش در فرهنگ سلامت، یادمان زنده‌یاد دکتر صدیقه اعتماد سعید و فراخوان برای معرفی تلاش‌های حرفه‌ای، پایدار و فراگیر در مسیر ارتقای فرهنگ سلامت است که با حمایت خانواده دکتر اعتمادسعید در سال جاری دبیرخانه آن در مؤسسه مطالعات فرهنگی و اجتماعی تشکیل و فعالیت خود را آغاز کرد و در اختتامیه اولین دوره آن ابراهیم حکم‌آبادی برای طراحی پلتفورم جامع هوشمند و شبکه ملی ارتقای فرهنگ سلامت روان‌تنی (سومانکوز)، شریف ترکمن‌نژاد، برای طراحی شاخص‌ها و پلتفورم راهنمای پیاده‌سازی شهر بدون دخانیات و نرم‌افزار ارزیابی شهر بدون دخانیات، نازنین حاج سیف‌الله، برای تولید اثر رسانه‌ای فریاد خاموش، نشان تلاش برای فرهنگ سلامت، تقدیرنامه و مبلغ یک میلیارد ریال جایزه دریافت کردند و جایزه ویژه مناطق محروم نیز به سمانه‌سادات نواب کاشانی و محمدرضا ابوالقاسمی برای اجرای طرح پایلوت توانمندسازی خانواده در فرزندپروری آگاهانه و ارتقای سلامت کودکان در مناطق کمتر برخوردار، رسید. مبلغ یک میلیارد ریال نیز برای حمایت از این طرح که ویژه مناطق محروم است، اختصاص یافت.
نخستین دوره این نشان، در پنج محور رقابتی «ایده و پروپوزال»، «پروتکل»، «دستاورد و محصول»، «تجربه زیسته» و «تولید محتوا»، به تکریم و معرفی افراد، سازمان‌ها، پژوهشگران و مربیانی پرداخته است که با خلاقیت و تلاش بی‌وقفه، نقشی ماندگار در توسعه فرهنگ سلامت در ابعاد جسم، روان، اجتماعی و معنوی ایفا کرده‌اند.
